Yatirim Analizi: NBD, IVO ve Geri Ödeme Suresi

Yatirim Karari Vermek Neden Zor

Bir yatirim firsati onunuzde duruyor. Bugun belirli bir tutar harcayacak, gelecek yillarda farkli buyukluklerde nakit girisi bekleyeceksiniz. Soru basit gorunse de cevabi belirsizdir: bu firsat gercekten karli mi? Geri ödeme ne kadar surede olur? Paranin zaman degeri hesaba katildiginda toplam getiri pozitif mi? Bu sorulari sayisal olarak yanitlamak için uc temel olcu kullanilir: Net Bugunku Deger, Ic Verim Orani ve Geri Ödeme Suresi.

Excel bu uc olcuyu hazir fonksiyonlarla sunar. Birkac satirlik bir tablo hazirladiginizda ister küçük bir makine yatirimi ister şirket caplinda bir proje olsun rasyonel bir karar cercevesi elde edersiniz. Bu yazida her olcuyu adim adim acikliyoruz.

Net Bugunku Deger NBD Nedir

NBD ya da NPV gelecekte beklenen nakit girislerinin bugune indirgenmis toplamindan baslangic yatiriminin cikarilmasiyla bulunur. Eger sonuc pozitifse yatirim degerlidir; negatifse paranin baska bir alanda daha iyi degerlendirilebilecegi anlamina gelir. Iskonto orani genelde firmanin sermaye maliyeti ya da ulkenin risksiz faiz orani uzerine eklenen risk primi ile belirlenir.

=NBD(0,12; B2:B6) + B1

Burada yuzde 12 yıllık iskonto orani uygulanmistir. B1 hucresinde baslangic yatirimi negatif olarak yer alir, B2 ile B6 arasinda 5 yıllık nakit girisleri pozitif olarak girilmistir. NBD fonksiyonu yalnizca gelecek nakit akislarini iskonto eder bu yuzden ilk yatirimi formul disinda toplamak gerekir. Sonuc pozitifse projeyi onerebilir, negatifse vazgecmek daha mantikli olur.

Ic Verim Orani IVO ile Yuzdesel Getiri

IVO ya da IRR projenin saatlik faizi gibi dusunulebilir. NBD sifir olduginda iskonto orani ne olurdu sorusunun cevabidir. Bu sayede projenin faiz cinsinden getiri orani ortaya cikar.

=ICVERIMORANI(B1:B6)

Tum nakit akislari yan yana ya da alt alta olabilir. Sonuc yuzde olarak okunur. Ornegin yuzde 18 ciktiysa proje yıllık bilesik yuzde 18 getiri sunuyor demektir. Eger sermaye maliyetiniz yuzde 12 ise yuzde 18 olan IVO sizi rahatca yesil isiga goturur. Tersi durumda firsat zarar ediyor demektir.

Iki Olcunun Birlikte Yorumu

NBD ve IVO bazen ayni kararı vermez. Iki proje karsilastirildiginda biri daha yuksek NBD diger daha yuksek IVO sunabilir. Büyük olcekli projelerde NBD oncelikli olmalidir cunku mutlak deger yaratir. Küçük butceli ama yuksek IVO sunan projeler firsat maliyeti dusuk olan firmalar için caziptir. Iki olcunun birlikte degerlendirilmesi hem getiri hem de buyukluk perspektifini ayni masaya getirir.

Geri Ödeme Suresi Hesabi

Geri ödeme suresi yatirimin kac yilda ya da kac ayda kendini odedigini gösterir. Iskonto edilmemis bir olcudur ama hizli bir likidite kontrolü sunar. Excelde kumulatif nakit akisi sutunu hesaplanir; bu sutunun sifirin uzerine cikitigi ay yatirimin geri odendigi andir.

=B2 + C1

C sutununda kumulatif toplam tutulur. C1 ilk yilin sonundaki kalan acik miktari ya da fazlayi gösterir. Negatiften pozitife gectigi satir geri ödeme noktasidir. Daha hassas bir hesap için o ayki nakit akisi ile orani alip kesirli yili bulabilirsiniz.

Indirgenmis Geri Ödeme

Klasik geri ödeme paranin zaman degerini ihmal eder. Indirgenmis geri ödeme her yilki nakit akisini once iskonto eder sonra kumulatif toplama dahil eder. Boylece daha gercekci bir lik idite göstergesi elde edilir.

=B2/(1+0,12)^A2

A2 yil numarasi B2 nakit akisidir. Bu formul ile her yilin bugunku degeri bulunur ve kumulatif toplamla geri ödeme noktasi tespit edilir. Risk yuksek projelerde indirgenmis surenin klasik sureden epey uzun cikabildigini fark edersiniz.

Senaryo Tablosu Oluşturma

Tek bir tahmin yerine kotumser nominal ve iyimser olmak uzere uc senaryo cikarmak akilli yatirimin temelidir. Ucu için de NBD IVO ve geri ödeme hesaplari yapilir. Sonuclar bir karsilastirma tablosunda toplanir. Bir senaryoda IVO yuzde 10 baska bir senaryoda yuzde 25 ciktiginda hangi varsayimlarin sonucu en cok etkiledigi gozle gorulur. Boylece riske duyarliligi olcebilir ve gerekirse on calismayi guclendirebilirsiniz.

Duyarlilik Analizi

Veri Tablosu ozelligi iki degiskenin nasil birlikte degistigini tek tabloda gösterir. Iskonto orani ve satış hacmi gibi iki kritik girdiyi yatay ve dikey eksenlere koyup hucre icine NBD formulunu yazarsiniz. Veri menusunden Veri Tablosu secip iki giriniz hucresini belirlersiniz. Excel matrisi anlik doldurur ve hangi kombinasyonun pozitif sonuc verdigi acikca gorulur.

Karar Cercevesi

Final adimi sayilari bir karar mektubuna donusturmektir. Yonetime sundugunuz raporda her uc olcu acik bir basligin altinda yer almali sonuc bolumunde proje onaylansin mi sorusuna evet ya da hayir cevabi acikca verilmelidir. Excel sayfası sayilari uretir ama yorum ve oneri sizin sorumlulugunuzdadir. Bu yazida gösterilen yapi küçük firma yatirimlarindan bin metrekarelik fabrika kurulumlarina kadar her olcekte ayni mantigla calisir.

Sonuc

NBD IVO ve geri ödeme suresi birbirini tamamlayan uc bilesimdir. Excelde dakikalar icinde kurulan bir tablo yıllık milyonlarca lirayi etkileyen kararlarin sayisal omurgasini olusturur. Sayilara guvenmek igdude bagli karar vermenin onune gecer. Yatirim degerlendirmesini standart bir surece donusturup tum projelerinizi ayni masada karsilastirin; en saglam sonuc bu yontemden cikar.