TOPLA.CARPIM ile Çok Kriterli Hesaplamalar

TOPLA.ÇARPIM Nedir?

TOPLA.ÇARPIM fonksiyonu detayları">TOPLA.ÇARPIM (SUMPRODUCT) Excel'in gizli dehalarındandır. İlk bakışta yalnızca diziler arası çarpım toplamı yapan bir fonksiyon gibi görünür, ancak doğru kullanıldığında ÇOKETOPLA, ÇOKEĞERSAY, dizi formülleri ve hatta bazı pivot tablo işlemlerini tek satıra indirebilir.

Bu yazıda TOPLA.ÇARPIMın temel mantığını, çok kriterli toplam ve sayım kullanımlarını, ağırlıklı ortalama hesabını, dizi mantığıyla zarif çözümlerini örneklerle ele alıyoruz.

Temel Sözdizimi

=TOPLA.ÇARPIM(dizi1; [dizi2]; [dizi3]; ...)

Verilen dizilerin elemanlarını sırayla çarpar ve sonuçların toplamını döndürür. İki dizinin uzunluğu aynı olmalıdır.

=TOPLA.ÇARPIM(A2:A10; B2:B10)

A sütununda miktar, B sütununda birim fiyat varsa, formül her satırın çarpımını alıp toplamını verir; yani toplam tutar.

Senaryo 1: Çok Kriterli Toplam

ÇOKETOPLAnın yaptığı işi TOPLA.ÇARPIM da yapar; üstelik daha esnek mantık operatörleri ile.

=TOPLA.ÇARPIM((A2:A1000="İstanbul")*(B2:B1000=2026)*C2:C1000)

İl İstanbul ve yıl 2026 olan satırların C sütunu toplamını döndürür. Çarpma operatörü VE mantığı kurar; her iki koşul DOĞRU olduğunda 1 üretilir.

Senaryo 2: VEYA Mantığı

Toplama operatörü VEYA mantığı sağlar.

=TOPLA.ÇARPIM(((A2:A1000="İstanbul")+(A2:A1000="Ankara"))*C2:C1000)

İstanbul ya da Ankara satırlarının toplamını verir.

Senaryo 3: Çok Kriterli Sayım

Eğer son parametre olarak değer dizisi vermezseniz, fonksiyon sayım yapar.

=TOPLA.ÇARPIM((A2:A1000="İstanbul")*(C2:C1000>5000))

İstanbul ve 5000 üstü kayıtların adedini döndürür. ÇOKEĞERSAYın yaptığı işin TOPLA.ÇARPIMlı versiyonu.

Senaryo 4: Ağırlıklı Ortalama

Klasik ortalama her değere eşit ağırlık verir; ağırlıklı ortalamada her değer farklı katsayıyla hesaplanır.

=TOPLA.ÇARPIM(B2:B10; C2:C10)/TOPLAM(C2:C10)

B sütunu notlar, C sütunu kredi katsayıları ise sonuç ortalama not olur. Üniversite GPA hesabında veya satış raporlarında müşteri başına ağırlık vermek istediğinizde idealdir.

Senaryo 5: Yıl Bazlı Dinamik Filtre

Tarih sütununu YIL fonksiyonu ile karşılaştırarak yıl bazlı toplam alabilirsiniz.

=TOPLA.ÇARPIM((YIL(A2:A1000)=2026)*B2:B1000)

Bu yapı ÇOKETOPLA ile dolaylı yapılabilir, ancak TOPLA.ÇARPIM dizi mantığını kullanarak tek satırda hallediyor.

Senaryo 6: Çift Sütun Eşleşmesi

İki tablodaki sütunların eşleşip eşleşmediğini saymak için TOPLA.ÇARPIM ile karşılaştırma yapılır.

=TOPLA.ÇARPIM((A2:A100=B2:B100)*1)

Aynı satırda A ve B değerlerinin eşit olduğu satır sayısını verir. Bu yapı veri kontrol şablonlarında çok işe yarar.

Senaryo 7: Yıl-Ay Bazlı Dilim

Belirli bir yıl ve aydaki satışların toplamı.

=TOPLA.ÇARPIM((YIL(A2:A1000)=2026)*(AY(A2:A1000)=6)*C2:C1000)

ÇOKETOPLA ile Karşılaştırma

Performans Notu

TOPLA.ÇARPIM tüm aralığı dizi olarak işler; bir milyon satırlı tablolarda hesaplama maliyeti yükselir. Çok büyük tablolarda performans için ÇOKETOPLA, ÇOKEĞERSAY veya Power Query daha verimli olur. Ancak orta ölçekli tablolarda (10.000-100.000 satır) TOPLA.ÇARPIM şaşırtıcı derecede esnek ve okunaklıdır.

Yaygın Hatalar

Dizilerin uzunluklarının eşit olmaması #DEĞER! verir. A:A gibi tüm sütun referansları boş hücrelerde 0 üretir; tablonun gerçek uzunluğuyla aralık vermek hem performans hem doğruluk için iyidir. Tarih karşılaştırmalarında metin biçimli tarihler yanlış sonuç verir; kaynağı önce TARİHSAYI ile sayıya çevirin.

Sonuç

TOPLA.ÇARPIM Excel'in İsviçre çakısıdır. ÇOKETOPLA, ÇOKEĞERSAY ve dizi formüllerinin yaptığı işlerin çoğunu tek başına yapar. Ağırlıklı ortalama, çok kriterli filtreleme, yıl-ay bazlı toplamalar ve veri eşleşme kontrolleri için ideal bir araçtır. Sözdizimini içselleştirmek bir kez zaman alır, ancak öğrendikten sonra Excel formül arsenalinizdeki en güçlü silah olur. Şablonlarınızda karmaşık koşullu toplamlara denk geldiğinizde ilk denemeniz TOPLA.ÇARPIM olsun; çoğu zaman zarif tek satırlık çözümle karşılaşacaksınız.