Yatırım Analizi: NBD, İVO ve Geri Ödeme Süresi

Yatırım Kararı Vermek Neden Zor

Bir yatırım fırsatı önünüzde duruyor. Bugün belirli bir tutar harcayacak, gelecek yıllarda farklı büyükluklerde nakit girişi bekleyeceksiniz. Soru basit görünse de cevabı belirsizdir: bu fırsat gerçekten karlı mi? Geri ödeme ne kadar sürede olur? Paranın zaman değeri hesaba katıldığında toplam getiri pozitif mi? Bu soruları sayısal olarak yanıtlamak için üç temel ölçü kullanılır: Net Bugünkü Değer, İç Verim Oranı ve Geri Ödeme Süresi.

Excel bu üç ölçüyü hazır fonksiyonlarla sunar. Birkaç satırlik bir tablo hazırladığınızda ister küçük bir makine yatırımı ister şirket caplinda bir proje olsun rasyonel bir karar çerçevesi elde edersiniz. Bu yazıda her ölçüyü adım adım açıkliyoruz.

Net Bugünkü Değer NBD Nedir

NBD ya da NPV gelecekte beklenen nakit girişlerinin bugune indirgenmiş toplamından başlangıç yatırıminin cikarilmasiyla bulunur. Eger sonuç pozitifse yatırım değerlidir; negatifse paranın başka bir alanda daha iyi değerlendirilebileceği anlamına gelir. İskonto oranı genelde firmanın sermaye maliyeti ya da ülkenin risksiz faiz oranı üzerine eklenen risk primi ile belirlenir.

=NBD(0,12; B2:B6) + B1

Burada yüzde 12 yıllık iskonto oranı uygulanmistir. B1 hücresinde başlangıç yatırımı negatif olarak yer alır, B2 ile B6 arasında 5 yıllık nakit girişleri pozitif olarak girilmistir. NBD fonksiyonu yalnızca gelecek nakit akislarini iskonto eder bu yüzden ilk yatırımı formül dışında toplamak gerekir. Sonuç pozitifse projeyi onerebilir, negatifse vazgecmek daha mantıklı olur.

İç Verim Oranı İVO ile Yuzdesel Getiri

İVO ya da IRR projenin saatlik faizi gibi dusunulebilir. NBD sıfır olduginda iskonto oranı ne olurdu sorusunun cevabidir. Bu sayede projenin faiz cinsinden getiri oranı ortaya çıkar.

=ICVERIMORANI(B1:B6)

Tüm nakit akışları yan yana ya da alt alta olabilir. Sonuç yüzde olarak okunur. Örneğin yüzde 18 çıktıysa proje yıllık bilesik yüzde 18 getiri sunuyor demektir. Eger sermaye maliyetiniz yüzde 12 ise yüzde 18 olan İVO sizi rahatca yeşil isiga goturur. Tersi durumda fırsat zarar ediyor demektir.

İki Olcunun Birlikte Yorumu

NBD ve İVO bazen aynı kararı vermez. İki proje karşılaştırıldığında biri daha yüksek NBD diğer daha yüksek İVO sunabilir. Büyük ölçekli projelerde NBD oncelikli olmalıdır çünkü mutlak değer yaratır. Küçük butceli ama yüksek İVO sunan projeler fırsat maliyeti düşük olan firmalar için caziptir. İki olcunun birlikte değerlendirilmesi hem getiri hem de büyükluk perspektifini aynı masaya getirir.

Geri Ödeme Süresi Hesabı

Geri ödeme süresi yatırımın kaç yılda ya da kaç ayda kendini odedigini gösterir. İskonto edilmemiş bir olcudur ama hızlı bir likidite kontrolü sunar. Excel'de kümülatif nakit akışı sütunu hesaplanır; bu sütunun sifirin üzerine çıktığı ay yatırımın geri ödendiği andir.

=B2 + C1

C sütununda kümülatif toplam tutulur. C1 ilk yılın sonundaki kalan açık miktari ya da fazlayi gösterir. Negatiften pozitife geçtiği satır geri ödeme noktasidir. Daha hassas bir hesap için o ayki nakit akışı ile oranı alıp kesirli yılı bulabilirsiniz.

İndirgenmiş Geri Ödeme

Klasik geri ödeme paranın zaman değerini ihmal eder. İndirgenmiş geri ödeme her yilki nakit akışıni önce iskonto eder sonra kümülatif toplama dahil eder. Böylece daha gerçekçi bir lik idite göstergesi elde edilir.

=B2/(1+0,12)^A2

A2 yıl numarası B2 nakit akışıdir. Bu formül ile her yılın bugünkü değeri bulunur ve kümülatif toplamla geri ödeme noktası tespit edilir. Risk yüksek projelerde indirgenmiş sürenin klasik sureden epey uzun cikabildigini fark edersiniz.

Senaryo Tablosu Oluşturma

Tek bir tahmin yerine kotumser nominal ve iyimser olmak uzere üç senaryo çıkarmak akıllı yatırımın temelidir. Ucu için de NBD İVO ve geri ödeme hesapları yapılır. Sonuçlar bir karşılaştırma tablosunda toplanır. Bir senaryoda İVO yüzde 10 başka bir senaryoda yüzde 25 çıktıginda hangi varsayımlarin sonucu en çok etkilediği gozle görülür. Böylece riske duyarlılığı olcebilir ve gerekirse on çalışmayi guclendirebilirsiniz.

Duyarlılık Analizi

Veri Tablosu özelliği iki değişkenin nasıl birlikte degistigini tek tabloda gösterir. İskonto oranı ve satış hacmi gibi iki kritik girdiyi yatay ve dikey eksenlere koyup hücre içine NBD formülünü yazarsınız. Veri menüsünden Veri Tablosu seçip iki giriniz hucresini belirlersiniz. Excel matrisi anlık doldurur ve hangi kombinasyonun pozitif sonuç verdiği açıkca görülür.

Karar Çerçevesi

Final adımi sayıları bir karar mektubuna donusturmektir. Yonetime sundugunuz raporda her üç ölçü açık bir basligin altında yer almalı sonuç bölümünde proje onaylansin mi sorusuna evet ya da hayır cevabı açıkca verilmelidir. Excel sayfası sayıları üretir ama yorum ve öneri sizin sorumlulugunuzdadir. Bu yazıda gösterilen yapı küçük firma yatırımlarindan bin metrekarelik fabrika kurulumlarina kadar her ölçekte aynı mantigla çalışır.

Sonuç

NBD İVO ve geri ödeme süresi birbirini tamamlayan üç bilesimdir. Excel'de dakikalar içinde kurulan bir tablo yıllık milyonlarca lirayi etkileyen kararlarin sayısal omurgasini oluşturur. Sayilara guvenmek igdude bağlı karar vermenin önüne geçer. Yatırım değerlendirmesini standart bir süreçe donusturup tüm projelerinizi aynı masada karşılaştırın; en sağlam sonuç bu yöntemden çıkar.