Tedarik Zinciri Analizi

Tedarik Zinciri Analizinin Stratejik Önemi

Tedarik zinciri bir şirketin omurgasıdır. Hammadde tedarikcilerinden üretim hatlarina depolama bölgelerinden son kullanıcıya kadar uzanan bu agda yaşanan en küçük tikanma bütün operasyonu yavaşlatır. Pandemi dönemi gosterdi ki tek bir tedarikciye bağımlı olmak ya da uzun teslim surelerini bilmemek şirketleri çok pahaliya mal olabilir. Tedarik zinciri analizi bu nedenle stratejik karar destek araclarinin en onde gelenidir.

Bu yazıda Excel'de tedarikçi performansını izleyen risk skoru hesaplayan ve teslim süresi sapmalarini analiz eden bir şablon kuracağız. Şablonun amacı hangi tedarikçinin güvenilir hangisinin riskli olduğunu sayısal olarak ortaya koymaktir.

Tedarikçi Listesi

Birinci sayfada tüm tedarikçiler listelenir. Sütunlar tedarikçi adi sektör cografi konum yıllık hacim sozlesme başlangıç tarihi gibi temel bilgileri tutar. Bu liste master veridir; sonraki tüm analizler buraya referans verir.

Her tedarikciye benzersiz bir kod atayin (TED001 TED002 gibi). Bu kod hareketler sayfasında tedarikciyi tanimlamak için kullanılır; ad benzerliklerinden kaynaklanan hatalar böylece onlenir.

Siparis Hareketleri

İkinci sayfa her siparisin kaydidir. Sütunlar siparis no tedarikçi kod siparis tarihi soz teslim tarihi gerçek teslim tarihi siparis miktari teslim alinan miktar kalite skoru ve fiyat olur. Bu detaylı kayıt performans metriklerinin temelidir.

=GERCEK_TARIH-SOZ_TARIH

Bu fark gün sayısı olarak teslim sapmasini verir. Negatif değer erken teslim pozitif değer gecikmeyi gösterir. Bu sütun ileride tüm performans hesaplarınin temel girdisi olacak.

Performans Metriklerinin Hesabı

Her tedarikçi için üç temel metrik hesaplanır: zamaninda teslim oranı tam miktar teslim oranı ve kalite skoru ortalaması. Bu metrikler ETOPLA ve EGERSAY fonksiyonları ile kolayca cikarilir.

=EGERSAY.COKLU(Hareket[Tedarikçi]; A2; Hareket[Sapma]; "<=0")/EGERSAY(Hareket[Tedarikçi]; A2)

Bu formül A2 hücresindeki tedarikçinin zamaninda teslim oranını hesaplar. Sapma sütunundaki sıfır veya negatif değerler zamaninda teslim sayılır; bu sayı toplam siparis sayısına bolunur ve oran çıkar.

Risk Skoru

Üç metrik tek bir risk skoruna birleştirilir. Yaygin formül her metrigin ağırlıklı ortalamasidir: örneğin yüzde 40 zamaninda teslim yüzde 30 tam miktar teslim yüzde 30 kalite. Sonuç 0 ile 100 arasında bir skor olur; yüksek değer güvenilir tedarikçi anlamına gelir.

=B2*0,4+C2*0,3+D2*0,3

Risk skoru altında koşullu biçimlendirme ile renklendirme yapılır; 80 üstü yeşil 60-80 sarı 60 altı kırmızı olur. Yönetim tablosunda bir bakışta hangi tedarikcilerle çalışmaya devam edilmeli hangileri ile ilişki yeniden gözden gecirilmeli netleşir.

Bağımlılık Analizi

Tek tedarikciye bağımlılık büyük risktir. Her hammadde için hangi tedarikcilerin yüzde kaç payı tasidigini hesaplamak gerekir. Eger tek tedarikçi yüzde 70 in üzerinde pay tasiyorsa alternatif tedarikçi aramak akıllı bir hareket olur.

=ETOPLA(Hareket[Tedarikçi]; A2; Hareket[Tutar])/TOPLA(Hareket[Tutar])

Bu formül A2 tedarikcisinin toplam alimlardaki payini yüzde olarak verir. Pasta grafiği ile gorsellestirildiginde bağımlılık bir bakışta anlaşılır.

Teslim Süresi Trendi

Aylık bazda ortalama teslim süresinin trendini cizmek tedarik zincirinin guzelmesini ya da bozulmasini gösterir. Eger teslim süresi giderek uzuyorsa kapasite sorunu lojistik problemi ya da tedarikçinin kendi tedarik zincirinde bozulma olabilir.

=ORTALAMA.EGER(Hareket[Ay]; A2; Hareket[Sapma])

Bu formül belirli ayın ortalama sapmasini verir. 12 ay için yan yana hesaplandiginda çizgi grafiği ile trend ortaya çıkar. Pozitif egim sorun negatif egim iyilesme demektir.

Lead Time Analizi

Lead time siparis verme ile teslim arasındaki suredir. Her tedarikçi için minimum maksimum ve ortalama lead time hesaplanır. Yüksek standart sapma ongorulemezligi gösterir; bu da üretim planlamasini zorlastirir.

=STDSAPMA(Hareket[LeadTime])

Standart sapma bukum ortalama kadar önemlidir; ortalama 10 gün olan iki tedarikciden biri 8-12 gün arası diğer 5-15 gün arası calisiyorsa ikincisi daha risklidir çünkü hesaplama mümkün değildir.

Sonuç

Tedarik zinciri analizi sayısal yaklasimla yapildiginda son derece güçlü kararlar üretir. Excel'de kuracaginiz şablon yıllık sozlesme yenilemelerinde alternatif tedarikçi aramada ve risk yonetiminde temel referans olur. Hissi değerlendirmeler yerine veriye dayanan kararlar şirketin üretim verimliligini artırır maliyetleri düşürür ve kriz dönemlerinde siyasi avantaj sağlar. İyi bir tedarik zinciri şablonu satin alma ekibinin en değerli aracıdır.